Het Satansjaar 1867


Omdat jullie vrij massaal hebben aangegeven dat jullie het leuk vinden als ik over ‘mijn’ Zweden vertel, komt hier nog een verhaaltje over de geschiedenis van Zweden:
De winter van 1866-’67 was erg streng en duurde extreem lang. De zomer wilde maar niet komen. Dit jaar is de geschiedenis ingegaan als de lange winter, ofwel het Satansjaar.
De sneeuw wilde maar niet weggaan en het ijs wilde maar niet smelten in 1867. De beroemde foto van de tewaterlating van een grote oceaanstomer in Stockholm op 5 juni 1867 laat een besneeuwd en beijsd landschap zien en mensen die diep weggedoken in hun winterjas naar het spektakel komen kijken.(helaas kon ik de foto niet vinden op Internet) Het inzaaien van de tarwe en rogge kan pas half juni beginnen nadat de mensen de as uit de kachel over het land hebben uitgespreid om de vorst enigszins uit de grond te krijgen. Helaas begint de nachtvorst alweer eind juli en in augustus vriest het overdag ook. Het – nog groene – graan wordt ijlings geoogst en de aren worden een beetje gedroogd voor de kachel. Dat belooft niet veel goeds. Uit voorzorg worden een aantal dennen gerooid en de bast aan de binnenkant afgeschraapt. Dat schraapsel wordt gemalen en vermengd met het weinige tarwe- en roggemeel en daar wordt brood van gebakken. De honger slaat hard toe. Er is geen tijd geweest om paddestoelen of andere vruchten te plukken en nu is het te laat. De vogels en andere dieren trekken zich terug in de wildernis of komen om. Er valt niets te jagen……. Hoe verder naar het noorden van Zweden, hoe erger de honger. Vanaf half december is er gewoon HELEMAAL GEEN voedsel meer.
In januari slaat de hongertyfus toe bij de verzwakte bevolking. Een jongen van 14 gaat van huis om te kijken of hij nog ergens wat eetbaars vandaan kan halen voor de familie, maar komt niet terug. Na 35 dagen gaan zijn ouders hem zoeken met de slee en vinden hem in een schuur, doodziek. Hij heeft hoge koorts en dat al drie weken, zijn beide voeten zijn afgestorven en hij heeft koudvuur en hongertyfus. Zij laden hem op de slee en glijden twee dagen naar huis. Daar sterft hij alsnog na een aantal dagen.
Er is ook een getuigenis bewaard gebleven van een vrouw die als klein meisje deze hongersnood meemaakte. Zij vertelt dat mensen de leren schoenzolen die ze hadden, schaafden en dagenlang kookten, waarna ze de teer die gebruikt wordt voor het looien van het leer en die boven kwam drijven, met een schuimspaan afschepten en dan het leer opaten. Ze vertelde dat er altijd teerresten achterbleven en dat je keel dagenlang nabrandde als je gegeten had.

Moeder en haar kinderen sterven van de honger. Het oudste jongetje kauwt op een schoen en vader is buiten boomschors aan het bereiden om meel van te maken. Dit plaatje is incorrect, want het leer werd wel gegeten, maar niet 'rauw' en dat schors kon alleen maar gegeten worden als de boom was geveld voor de vorst in de grond kwam. Anders is de bast te droog en kan hij niet afgeschraapt worden.....


Heel langzaam dringt het drama dat zich afspeelt door in het zuiden van Zweden. Er wordt geld ingezameld voor voedsel, maar zoals zo vaak, blijft zeker de helft aan de strijkstok van de ‘rijke’ Stockholmenaren hangen, terwijl de dominees van de kansel preken over een God die het zondige volk straft met deze Satanswinter…

Hier kun je zien hoe het voedsel, bestemd voor Norrland, voornamelijk in de zakken van de rijken verdwijnt......


Nu was het noorden altijd al dun bevolkt geweest, maar toch zijn er meer dan 1000 mensen omgekomen die winter. Daarna kwam de emigratie naar Amerika pas goed op gang. Tussen 1840 en 1930 zijn er 1,2 miljoen mensen naar Amerika geëmigreerd, 25% van de Zweedse bevolking. Uit sommige streken is 35% van de bevolking vertrokken. In Scandinavië is het altijd al moeilijk geweest om de bevolking een beetje op peil te houden of te krijgen. Dat gaat ten koste van de groei van de economie. Daardoor is er een hele andere mentaliteit dan in Nederland b.v. over mensen uit het buitenland. Er is hier zoveel ruimte en zoveel werk te verrichten dat de mensen over het algemeen veel positiever tegenover buitenlanders staan.

30 Reacties op “Het Satansjaar 1867

  1. Héé spannend, Svenja heeft het daar pas op school over gehad. Het was nl de laatste hongersnood die veroorzaakt werd door de natuur in Europa.
    Onvoorstelbaar …..

    • In Nederland had ik er nog nooit van gehoord, wel dat in die tijd een aantal strenge winters waren….. Dus in Zwitserland leren ze dat over Zweden op school?
      Dat vind ik nou weer ontzettend interessant!

      • Het ging niet over Zweden maar over hongersnood. En dat er in Europa vroeger ook regelmatig hongersnood was, de laatste ivm de natuur (dus niet door oorlog) dus die hongersnood in Finland en Noordzweden 1866-1868.

  2. Hongersnood is vaak de oorzaak van massa emigratie, dat was in Ierland ook zo. Op school heb ik wel over de Ierse honger (na de aardappelziekte) en emigratie gehoord, maar niet over die van Zweden.
    Interessant log Janneke, ik heb al meer gezegd dat ik van geschiedenis houd.

    Trouwens tussen haakjes, mijn driemaandelijks bezoek aan de oncoloog heeft geen veranderingen laten zien, ik ben nu weer voor een half jaar vrijgesproken. Broeva Haro !! 🙂

    • Ik heb het even op Wikipedia nagekeken, maar de hongersnood in Ierland was in 1850 en had inderdaad een andere oorzaak. Het resultaat was natuurlijk hetzelfde: ze gingen allemaal naar Amerika als ze niet doodgingen……
      En: HOERA!!!! Vrijgesproken!!!!

  3. Wat een triest verhaal. Maar wel interessant om te lezen. Ook leerzaam, ik ga al mijn oude schoenen voortaan verzamelen want wie weet moeten we ze ooit opeten. 🙂

  4. Erg interessant.
    (klopt het aantal van 1000 doden ?)

  5. Ach wat een triest verhaal… helaas is het nog steeds zo’n honger in delen van de wereld, al is het daar niet zo koud…

  6. Mooie blog. Staat er ook niet iets van dit geschreven in de boeken van Het geslacht Bjorndal? En ook toen al gebeurde dus wat nu helaas ook aan de orde is; het voedsel komt niet bij de mensen die het nodig hebben.
    “De aarde brengt genoeg voort voor ieders behoefte maar niet voor ieders hebzucht”. Erg jammer maar zo waar !!!!
    Heb het goed.
    Hartelijke groet en tot laters
    Gerrie

    • Ik heb het even opgezocht. Zijn boeken spelen van 1860- 1890, dus inderdaad zit het jaar 1867 er in. De hongersnood was het ergst in Noord-Zweden en Finland, maar het bovenste deel van Noorwegen ligt daar nog boven…. De mensen die bij meren in de buurt zaten, konden natuurlijk nog wel eens vis vangen, maar met een laag sneeuw van meer dan een meter en -25 graden, valt dat ook niet mee. De Noren zaten bij de Golfstroom en hadden dus minder last van extreme kou dan diegenen die een landklimaat hadden…… Er wordt nog bijgeschreven dat er ook een groot probleem met het vervoer van voedsel was, omdat de zee (Botnische Golf) was dichtgevroren en ze hadden in die tijd nog geen schepen die het dikke ijs konden breken. En ja: ga eens 1500 km. over land reizen met paard en wagen (slee)waar de sneeuw meer dan een meter hoog ligt. Niks te eten voor jezelf of voor het paard, ijskoud, geen hotels om te overnachten: onbegonnen werk…..

  7. Boeiend. (Maar wel triest…)

  8. Je ziet dat vaak, emigratie na hongersnood. Ook bij de Schotten en de Ieren… Ik moet er overigens niet aan denken… maar 2 maanden boven het nulpunt. Vreselijk!! Ik hou best van sneeuw en ijs, maar ik ben zooooo blij met de zon op dit moment!

  9. Sjemig, wat heftig allemaal. Maar toch: bedankt voor het delen!

  10. Triest en interessant. Ik wist dit allemaal niet.

  11. Ik weet niet of ik hier eerder reageerde, maar nu komen er zoveel lijntjes bijelkaar Ik weet niet of ik hier eerder een reactie heb gegeven maar nu komen er zoveel lijntjes bij elkaar dat ik wel móet.. Ik ben je blog gaan volgen vanwege mijn liefde voor Zweden. Een liefde die ontstaan is door een hoorspel op de zondagradio in mijn jeugd. Ik schat zo 1963. Het heette “De kinderen van de grote fjeld” en was gebaseerd op een boek van Laura Fitinghoff en gaat over 7 kinderen die ten tijde van een hongerwinter door Zweden trekken. Het was het eerste boek dat ik van mijn eigen centjes kocht, destijds.Ik raad je aan het te lezen. Groet, Greetje54

  12. Ik vind de reactie van Greetje geweldig, wat is bloggen toch mooi en boeiend.

  13. Janneke, jij ook bedankt ! Ik geniet altijd al enorm van je blogjes en nu breng je me op ’t idee om mijn boek eens op te zoeken en te herlezen. Ik weet zeker dat ik het nog heb (ca. 50 jaar oud !) en alleen de rug is beschadigd. Volgens mij zit zelfs de aankoopbon er nog in. Een jaar of 10 jaar geleden heb ik het nog eens gelezen om er een spreekbeurt voor Zweedse les (puur hobby, hoor !) over te houden. Ik vond het nog steeds mooi. Groet, Greetje54

    • Ja, weet je dat de moeder van An Rutgers van der Loef-Basenau het vertaald heeft? Zijzelf, haar dochter dus, heeft dat prachtige boek geschreven over een aantal kinderen die de Rocky Mountains overtrekken als hun ouders omgekomen zijn. Ik weet niet meer hoe het heet, maar dat was ook op de werkelijkheid gebaseerd en ook zo spannend!

  14. De kinderkaravaan ! Ik kon het hier zo uit de kast pakken: van een van mijn kinderen. Vreemd genoeg heb ik dit boek nooit gelezen maar zo te zien zijn er inderdaad veel overeenkomsten. Ik zag dat De kinderkaravaan geschreven is in 1949 en De kinderen van de grote fjeld in 1907. Groet, Greetje54

    • Nou, dan weet je wat je te lezen hebt de komende dagen….. Op mij maakte , behalve de reis zelf, het meeste indruk dat die vader was overleden en dat die moeder zwanger was, maar dat die zoon dat niet had gezien. Hij had zijn moeder natuurlijk iedere dag gezien en niet gemerkt dat ze een buik kreeg. Ineens ziet hij het dan, of zijn moeder vertelt het, een van de twee….

  15. Mooi verhaal, Janneke. Wat een armoede. En toen ook al waren het de rijken die over hun hoofden…enfin…eigenlijk is er dus niet veel veranderd.

    Is Zweden werkelijk toleranter. Misschien op het platteland? In Gothenburg belandde ik eens middenin een demonstratie tegen buitenlanders en ik meen dat Zweden ook lange tijd veel moeite hadden (hebben??) met de aanwas van (voormalig) Joegoslaven die zich qua groei sterker ontwikkelden dan de Zweden zelf. Herken jij dat beeld?

    • Nou, er zijn een heleboel ongeschreven regels in Zweden. Als je die niet weet, ben je niet zo beschaafd, dat meer. Maar in principe zijn ze erg blij met werkkrachten en worden de Zweden die naar het buitenland vertrekken een beetje als verraders gezien….. Tenminste hier. Ik weet niet hoe het in Stockholm is natuurlijk.

  16. Nog even een late reactie. Het duurde even omdat ik eerst niet kon vinden wat ik zocht, nl een kinderboek dat ik al een tijd geleden gekocht had bij de afgeschreven boeken van de bieb. Ook over hongersnood, de ierse in dit geval. Onder de meidoorn, Marita Conlon-McKenna ( under the hawthorn tree: children of the famine 1990 Dublin o’ Brien Press) nederlandse vertaling door Miek Dorrestein 1991 Kluwer jeugdboeken Ede/Antwerpen ISBN

  17. er ging iets mis ISBN 90 6117 014 1

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s